Artikels

Deel hierdie werkstuk met jou Facebook vriende

Digvorme word bepaal deur vaste tradisionele tipe vorme wat deur tyd dieselfde gebly het soos byvoorbeeld sonnette, rondele en villanelle en hulle kan bepaalde rymskemas hê, maar hoef nie noodwendig, afhangend van watter tipe gedig dit is. (1)

As mens na die inhoud van gedigte kyk kan gedigte verdeel word in liriese (2) (3), epiese (4), didaktiese (5) en dramatiese (6) digsoorte. Daar is ‘n verskil tussen digsoorte en digvorme.

Didaktiese gedigte (5) (7) kan op die uiterste daarvan die suiwerheid van digkuns breek en dan word didaktiese digkuns materiaal wat in verse gestel word om dinge tot die geheue te bring soos byvoorbeeld ”Thirty days hath September,” of om die leer proses meer aangenaam te maak. Waar die nadruk geplaas word op kommunikasie of kennis vir die doel daarvan of vir praktiese onderrig en so word die naam digkuns eintlik verkrag. In sy “Georgics,” het Virgil ander mense eintlik probeer leer om te boer.

In hierdie soort werke geld die reëls van gewone spraak eerder, as die van poësie as ‘n kuns vorm. Duidelikheid en logiese samestelling kan poëties werk as hierdie tipe gedig behoorlik saamgestel word.

Die gevaar lê dus waar ‘n gedig slegs tot lering of onderrig oorgaan sonder dat daar ander kuns elemente teenwoordig is.

In Louis Esterhuizen se versbundel “Patzers” loop die gedig “Skoor” die gevaar dat dit na my mening die kuns elemente verloor en slegs didakties is en mens leer skaak speel. (8)

Die Amerikaanse filosoof Susanne K Langer gee ‘n uitstekende bespreking in haar “Feeling and Form” van die verskil van die gebruik van taal vir gewone kommunikasie, ten opsigte van wat mense skryf en vir die gebruik daarvan as ‘n middel tot kuns.

David Arlaud se gedig “Recipe For Heavenly Destination” is heeltemal didakties en kom tot lering en alhoewel dit van volrym gebruik maak, wonder mens oor die ander elemente waaruit ‘n gedig bestaan. Sy doel is egter om te leer en morele waardes te verbeter en informasie word uitgestippel om die leser te vervorm ten opsigte van godsdienstige en etiese denke.

Alhoewel my gedig “Om ‘n soldaat te word” didakties van aard is, het ek komiese elemente probeer inbou om ‘n ander inslag te gee en te maak dat dit veel meer as slegs instruksies is. Ek sluit die Engelse gedig hierby in aangesien dit in ‘n mate vir my meer amusant is.

Die gedig “Klein Jannie” bevat didaktiese elemente en is gerig om die leser / luisteraar te maan of te waarsku teen gedrag wat teenspoed kan bring, om te stel hoe die leser / luisteraar nie moet optree nie en tog het ek ook dit op ‘n manier komieklik probeer maak om weg te kom van slegs instruksie.
.
Gedigte kan wel funksioneer met didaktiese eienskappe terwyl hulle liries van aard is soos die kort allegorie wat volg:


Om ‘n soldaat te word (didakties)


Om ‘n soldaat te wees
laat jou land jou oproep
na ‘n plek waar jy stilbly en luister
om die wat jy bemin te verdedig

of sluit by die weermag aan uit jou eie keuse
en luister na die instrukteur se bevele
gedurende basiese opleiding,
selfs as hy aardig lyk soos ‘n mak duiwel.

Volg sy bevele tot die letter,
doen elke fisiese ding
en dril en dril
terwyl jy hoop dat dinge beter gaan word

maar dinge sal waarskynlik nooit verander nie
as hulle jou dag en nag oplei
en jou veral leer om te moor
terwyl jy onsigbaar vir die vyand is.

Hardloop van boom tot boom op bevel
in volle oorlog mondering
en hou aan as ander om jou nie meer kan nie,
selfs as jy moet piepie.

As jy kan sluit by ‘n spesiale mag eenheid aan,
of by die valskerm brigade
terwyl jy hulle wys waaruit jy aanmekaar gesit is
en geniet dit dan.

Wag totdat hulle jou wegstuur na ‘n oorlog
en jy is heel ander van hoe jy voorheen was:
‘n spesialis in die verwekking van verwoesting
in vernietiging en bloederige slagting.

To become a soldier (didactic)

To be a soldier
get your county to call you up
to a place where you listen and shut-up
to defend those whom you hold dear

or join the military at your own choice
and in basic training (boot camp)
listen to the instructor’s voice
even if he looks wicked like a devil or a tramp

follow instructions to the letter
do everything physical
and drill and drill
while you hope that things will become better,

as they probably never will
while they train you day and night
and especially teach you how to kill
while staying out of the enemy’s sight

on instruction run from tree to tree,
in full battle dress
and keep going when others are in distress
even if you have got to wee-wee.

If you are up to it join a special commando unit
or the parachute brigade
while you show them of what you are made
and then really enjoy it.

Wait until they sent you off to war
while you a different person than you had been before:
a specialist in creating havoc,
in destruction and bloody gore.


Klein Jannie (‘n waarskuwende relaas)

Klein Jannie het ‘n sakeman geword,
een van daardie wat profyt maak op enige manier
en van sy jong dae af het hy gekoop en verkoop,
sonder om ag te slaan op waarheid en regverdigheid.

Soms het hy gelag met ‘n skielike soort grynslag
oor die gebrek van ander mense,
hulle vertrou en swak denke, wat hom gehelp het
om ‘n sekere soort verwoesting op hulle af te bring.

Elke middag as die dag sluit
het hy sy inkomste, sy skaduagtige profyt geneem
en hy het uitgegaan om te dans,
om ‘n meisie te vind om mee te romantiseer

tot die vroeë oggend lig, maar op ‘n tyd word hy bekend
as ‘n sluwe rok jagter wat snags toeslaan,
want in verhoudings het hy meisies soortgelyk behandel
as sy kliënte en vir hom was liefde slegs net nog ‘n spel

en so het dit gebeur met tyd wat verloop
dat al die onskuldige oulike meisies, al sy metgeselle weg was
en met geld moes hy vir liefde en aandag betaal
vir die soort vrouens wat opregte mans nie eens oor praat nie.

Eensaamheid was iets wat hy nie kon staan nie
en die lewe het aangegaan soos wat dit altyd doen
maar skielik het ‘n oplossing tot hom gekom
om ‘n Russiese bruid te koop, iemand pragtig, grasieus en slank,

om met haar in die huwelik te tree en soos ‘n prinses
sou hy haar behandel en die lewe sou sonder sorge wees,
as sy vir sy wispelturigheid op moet tree,
amper soos ‘n slaaf sonder dat sy terug kan gaan

en weg na Moskou toe het hy gegaan
op slegs een taak toegespits
en daar het hy ‘n lieflike vrou uitgekies,
wat deur elke ander man begeer sou word.

Saam het hulle huis toe gereis
maar van die begin was hulle verhouding ietwat verlep
terwyl hy haar bekend stel aan elke ander Jan Rap en sy maat,
met haar het hy uitgeëet en by die fliek geflikflooi tot laat

want soms het hy haar behandel as slegs nog ‘n gekoopte ding
en as sy wense nie vervul word nie, het sy woorde deur haar gesny
en op sy troudag het sy hom verlaat,
het sy weggegaan na ‘n nuwe minnaar wat opreg is.


(1) Luitingh, M. 1967. Digters en digsoorte. Johannesburg Afrikaanse Pers boekhandel. P39.

(2) Die woorde van ‘n lied, ‘n gedig wat in die aard of inhoud daarvan ‘n lied naboots. Subjektiewe emosionele gedigte wat in ‘n metrum geskryf word wat oorspronklik bedoel was om gesing te word. Smith, A.H.; O’Loughlin, J.L.N. Odhams Dictionary of the English Language. Odhams Press London.

(3) “Liriek:” “Digkuns van die persoonlike gevoel; goevoelspoësie. Liriese aard karakter.” “Liries:” “Tot die liriek behorende; sangerig, gevoelvol; wat veral gevoelens uitdruk: Liriese poësie. Hy het glad liries geword oor die saak.” Schoonees, P.C.; Swanepoel, C.J.; du Toit, S.J.; Booysen, C.M. Verklarende Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal. Perskor Uitgewers. 1977.

(4) “Epiek:” “Beskrywende en verhalende letterkunde, byvoorbeeld die sage, sprokie, epos, roman, fabel; geskiedskrywing, objektiewe uitbeelding.” “Epies:” “Van behorende tot die epiek; verhalend, soos in ‘n epos.” Schoonees, P.C.; Swanepoel, C.J.; du Toit, S.J.; Booysen, C.M. Verklarende Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal. Perskor Uitgewers. 1977.

Verhalende poësie soos die epos, ballades, metriese romanse en vers verhale kan as epies beskou word.

(5) “Didaktiek:” “Lerende, onderrigtende kuns, onderwysmetodiek.” “Didakties:” “Lerend, onderrigtend: Didaktiese kuns.” Schoonees, P.C.; Swanepoel, C.J.; du Toit, S.J.; Booysen, C.M. Verklarende Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal. Perskor Uitgewers. 1977.

Didaktiese kuns is ontwerp om informasie oor te dra en om onderrigtend te wees, veral waar morele instruksies gegee word. Smith, A.H.; O’Loughlin, J.L.N. Odhams Dictionary of the English Language. Odhams Press London.

Op sy uiterste word die suiwerheid van digkuns gebreek en word didaktiese digkuns materiaal wat in verse gestel word om dinge tot die geheue te bring soos byvoorbeeld “”Thirty days hath September,” of om die leer proses meer aangenaam te maak. Waar die nadruk geplaas word op kommunikasie of kennis vir die doel daarvan of vir praktiese onderrig en so word die digkuns eintlik verkrag.

(6) Dramatiese digkuns behels gedigte as direkte spraak onder sekere omstandighede, wat bedoel word om opgevoer te word. Die woord drama kom van die Griekse woord wat beteken om te doen en dus word drama gewoonlik geassosieer met die idee van aksie. Gewoonlik word drama beskou as ‘n verhaal of die gebeure in die lewens van karakters wat daarop dui dat die idees van konflik, spanning, kontras en emosie met drama geassosieer word.


(7) Didaktiese kuns is ontwerp om informasie oor te dra en om onderrigtend te wees, veral waar morele instruksies gegee word. Smith, A.H.; O’Loughlin, J.L.N. Odhams Dictionary of the English Language. Odhams Press London.

(8) “Baie van Esterhuizen se verse word deur abstraksies bedreig en soms, soos in “Skoor,” word sekere historiese besonderhede oor die skaakspel gevolg deur ‘n toepassing, ‘n procédé wat van die gedig weinig meer as ‘n stukkie ouderwetse Totiaanse didaktiek maak.” Kannemeyer, J.C. Die Afrikaanse literatuur 1652-2004 Human & Rossouw (2005) Kaapstad. P698.



Spaar Geld op Versekering

Lucky Lottos

Van ons ander lede

Buffelshoek se nuwe stasiemeester

deur neels claasen

n Spoorwegroman oor die lewe op die buitestasies in die sestiger en sewentiger jare



picture

Kompetisies

Kyk watse opwindende kompetisies tans beskikbaar is

picture

Nuusbriewe

Registreer nou om nuusbriewe van Woes te ontvang

picture

Winkel

Woes skrywers wat self publiseer se boeke is in die winkel beskikbaar