Artikels

Deel hierdie werkstuk met jou Facebook vriende

Die heroïese koeplet is ‘n tradisionele vorm in Engelse digkuns wat gewoonlik gebruik word in epiese en verhalende gedigte en dit verwys na gedigte wat saamgestel word in koeplet pare met ‘n jambiese pentameter metrum (1) (tien lettergrepige versreëls.)

John Denham se gedig “Cooper’s Hill” waarin die Teems rivier beskryf is ‘n goeie voorbeeld van hierdie tipe versvorm waar hier slegs ‘n uittreksel is:

“O could I flow like thee, and make thy stream
My great example, as it is my theme!
Though deep, yet clear, though gentle, yet not dull,
Strong without rage, without o’erflowing full.”

Die rymskema is dus aabbcc...


Hier is my poging tot heroïese koeplette:


Suid-Afrika, my land (heroïese koeplette)

Kon ek soos jy soos ‘n leeu welpie speel,
my dae ongeskonde met die wêreld deel,
toe jy onskuldig, ongeskonde was
met dodelike pote na vlinders tas
sou jy in my hart vir ewig kon bly
en ek in jou ewiglik berusting kry.

Nog het jou pote groot, dodelik geword,
jou kake klappend kragtig leer bloed stort
toe jou wasdom met jou ouderdom kom,
jy selfs die grootste kwaai katte verstom
en van verpligte diens was ek nie vry,
het in jou jag vir oorlewing gestry

maar nou is jy te erg, ernstig beseer
kan ek die vernietiging nie meer keer
waar jy jou eie welpies nou dood wil byt
en my eie broers vlug vêr weg uit jou uit
terwyl jy nou hulle nie meer wil ken
versot is om steeds die geveg te wen.

Tog is ek nog steeds veels te lief vir jou
om nou jou ondergang te wil aanskou
probeer ek nog jou ernstigste wonde heel,
steeds my verskeurde lewe met jou deel
en kan jou asem nou dodelik ruik
as jy my lewe selfsugtig gebruik.


Voetnota:

(1) In digkuns is metrum die manier waarop ‘n versreël gevorm word sodat dit gelyke en eweredige eenhede van ritme bevat. Lettergrepe kan sag, hard en skerp wees. Harde ryme is gewoonlik manlik soos byvoorbeeld die woorde “man” en “kan.” Sagte ryme is gewoonlik vroulik en soms slepend waar nog ‘n lettergreep wat rym voorkom en onbeklemtoon soos byvoorbeeld die woorde “dartel” en “spartel.”

As ons harde en sagte lettergrepe saamstel neem dit ‘n ritme aan soos ‘n wekker wat tik tak. Daar is egter nog ander kombinasies van metrum waarvan ek hieronder ‘n grafiese voorstelling gee:

Tipes van versvoete:

Sleutel:

Onbeklemtoonde lettergreep O
Beklemtoonde lettergreep /

Jambe: O /
Trogee: / O
Anapes: O O /
Daktiel: / O O
Spondee: / /
Pyrric: O O

Soos alreeds genoem is, is ‘n jambe is ‘n “versvoet wat bestaan uit ‘n swak beklemtoonde lettergreep gevolg deur ‘n sterk beklemtoonde lettergreep soos in bewaar.” Schoonees, P.C.; Swanepoel, C.J.; du Toit, S.J.; Booysen, C.M. Verklarende Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal. Perskor Uitgewers. 1977.

‘n Trogee is “’n versvoet bestaande uit ‘n beklemtoonde gevolg deur ‘n onbeklemtoonde lettergreep.” Schoonees, P.C.; Swanepoel, C.J.; du Toit, S.J.; Booysen, C.M. Verklarende Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal. Perskor Uitgewers. 1977.

‘n Anapes is “’n versvoet van drie lettergrepe waarvan die laaste drie beklemtoning kry, soos byvoorbeeld “anargië.” Schoonees, P.C.; Swanepoel, C.J.; du Toit, S.J.; Booysen, C.M. Verklarende Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal. Perskor Uitgewers. 1977.

‘n Daktiel is “’n versvoet bestaanende uit een beklemtoonde, gevolg deur twee onbeklemtoonde lettergrepe soos in “moddervet.” Schoonees, P.C.; Swanepoel, C.J.; du Toit, S.J.; Booysen, C.M. Verklarende Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal. Perskor Uitgewers. 1977.

‘n Spondee is “’n versvoet van twee beklemtoonde of lang lettergrepe.” Schoonees, P.C.; Swanepoel, C.J.; du Toit, S.J.; Booysen, C.M. Verklarende Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal. Perskor Uitgewers. 1977.

‘n Pyrric is ‘n versvoet wat bestaan uit twee onbeklemtoonde lettergrepe.


Eenhede in ritme kan voorkom as monometer, dimeter, trimeter, tetrameter, pentameter, hexameter en heptameter.

Monometer is waar ‘n versreël bestaan uit slegs een versvoet soos in die gedig “Loves retreat:”

“Step back!
Step back!
Step back!
I say.
No pain!
No pain!
No pain!
I pray “

Hierdie tipe gedig het geweldige krag en betekenis in die kortheid daarvan.

Dimeter is waar ‘n gedig bestaan uit slegs twee versvoete soos in die tweede deel van die gedig “Loves retreat:”

“Step back, step back
step back you say.
No pain, no pain
no pain I pray”

In die twee voorbeeld is daar verskillende betekenisse, wat die ritme en woord samestelling bepaal. In die monometer gedeelte stoot die vrou haar minnaar weg. In die dimeter voorbeeld word presies dieselfde woorde gebruik maar hier praat sy veel ligter en spot sy hom. Hierdie voorbeelde toon hoe belangrik dit is om die regte metrum te gebruik.

Trimeter is waar drie versvoete gebruik word soos in Sir Walter Raleigh se gedig “The Lie:”

“Go, Soul, the body's guest,
Upon a thankless errand;
Fear not to touch the best;
The truth shall be thy warrant:
Go, since I needs must die,
And give the world the lie.”

“Say to the court, it glows
And shines like rotten wood;
Say to the church, it shows
What's good, and doth no good:
If church and court reply,
Then give them both the lie.”

Tetrameter is waar vier versvoete gebruik word soos in Sir Walter Raleigh se gedig “The Nymph’s Reply:”

“If all the world and love were young,
And truth in every shepherd's tongue,
These pretty pleasures might me move
To live with thee and be thy love.”

“Time drives the flocks from field to fold,
When rivers rage and rocks grow cold,
And Philomel becometh dumb;
The rest complains of cares to come.”

“The flowers do fade, and wanton fields
To wayward winter reckoning yields;
A honey tongue, a heart of gall,
Is fancy's spring, but sorrow's fall.”

Pentameter is waar vyf versvoete per versreël gebruik word en natuurlik is William Shakespeare ‘n meester van jambiese pentameter en sy “sonnet XVIII” is ‘n baie goeie voorbeeld daarvan:

“Shall I compare thee to a summer's day?
Thou art more lovely and more temperate:
Rough winds do shake the darling buds of May,
And summer's lease hath all too short a date:
Sometime too hot the eye of heaven shines,
And often is his gold complexion dimm'd;
And every fair from fair sometime declines,
By chance or nature's changing course untrimm'd;
But thy eternal summer shall not fade
Nor lose possession of that fair thou owest;
Nor shall Death brag thou wander'st in his shade,
When in eternal lines to time thou growest:
So long as men can breathe or eyes can see,
So long lives this and this gives life to thee.”

Hexameter is waar ses versvoete per versreël gebruik word en is ook bekend as “Alexandrine.” Thomas Hardy se gedig “The Convergence of the Twain” gebruik dit om stansas te beëindig. Swinburne se gedig “The last oracle” gebruik die trogee versvoet in hexameter vorm. Hier is ‘n uittreksel uit Thomas Hardy se gedig “The Convergence of the Twain:”

“In a solitude of the sea
Deep from human vanity,
And the Pride of Life that planned her, stilly chouces she.”

“Steel chambers, late the pyres
Of her salamandrine fires,
Cold currents thrid, and turn to rhytmic tidal lyres.”

“Over the mirrors meant
To glass the opulent
The sea-worm crawls – grostesque , slimed, dumb, indifferent.”

Heptameter bestaan uit sewe versvoete per versreël soos in Rudyard Kipling se gedig “Tommy” wat in jambiese heptameter geskryf is:

“Yes, makin' mock o' uniforms that guard you while you sleep
Is cheaper than them uniforms,an' they're starvation cheap;
... But it's "Thin red line of 'eroes" when the drums begin to roll –“

“The drums begin to roll, my boys, the drums begin to roll,
O it's "Thin red line of 'eroes" when the drums begin to roll”



Spaar Geld op Versekering

Lucky Lottos

Kommentaar

Heroïese koeplette

Maggies, Gert, maar dit IS insiggewend - ek het maande gespook om bietjie lig duidelikheid te kry in die labirint van digkuns en -terme. Jy het in een artikel eenvoudig opgesom wat ek met moeite probeer verduidelik het. (Die eerste een oor ritme het reeds verskyn, die tweede oor reëlmaat is byna gereed. (Kontroleer bietjie die gebruik van die terminologie metrum (mv. metra) as sinoniem vir "voet/e" vir die Engels "foot/feet" en meter (mv. meters) vir Eng. "meter") Ek sou nooit myne probeer het as ek joue eers gelees het nie. Dit lyk amper of ek afgekyk het.

Ek wonder nou net of daar nie iewers 'n skroefie bietjie losserig is in die digwêreld nie. Hierdie waardevolle artikel van jou is in ses maande net 56 keer gelees en ek kan nie glo dat ek die eerste leser is wat kommentaar lewer nie!

Tussen hakies, ken jy Anna Neethling-Pohl se vertaling van Shakespeare se "Shall I compare thee ... "?


SAL EK JOU VERGELYK MET 'N SOMERDAG?

Sal ek jou vergelyk met 'n somerdag?
Jy’s baie mooier, sagter van natuur;
kwaai winde skud die lentebloeisels sag
en somerhuurtyd is van korte duur.

Die hemeloog kan soms te driftig skyn,
sy goud gelaatskleur dikwels dof en vaal;
en alle prag en skoonheid kan dan kwyn
deur toeval of deur Natuur se draai bepaal.

Jou ewig somer sal nooit kwynend sterf,
die prag wat joune is, jy nooit ontgroei,
nóg Dood spog dat jy in sy skadu swerf
as jy in hierdie reëls tydloos bloei.

Solank daar mense leef of oë sien,
solank leef hierdie vers om jou te dien.

Dit wil gedoen wees!

Baie groete en seënwense, en hou aan met jou grootse werk,dit word werklik waardeer.

Steyn.
8 jaar 6 maande 6 dae 9 ure oud



picture

Kompetisies

Kyk watse opwindende kompetisies tans beskikbaar is

picture

Nuusbriewe

Registreer nou om nuusbriewe van Woes te ontvang

picture

Winkel

Woes skrywers wat self publiseer se boeke is in die winkel beskikbaar